- Ο εντυπωσιακός μεσαιωνικός Πύργος του Κουτουμουλά, με ύψος που αγγίζει τα 23 μέτρα, αποτελεί πιθανότατα το ψηλότερο κτίσμα του είδους του στην Εύβοια και διατηρείται σε εξαιρετική κατάσταση.
- Δίπλα ακριβώς από το οχυρωματικό έργο βρίσκεται ο ναός των Εισοδίων της Θεοτόκου, ο οποίος ξεχωρίζει για τον πλούσιο εσωτερικό του διάκοσμο με τοιχογραφίες του 17ου αιώνα.
- Η τοποθεσία αποτελούσε κατά το παρελθόν κέντρο ενός εκτεταμένου οικισμού της Βυζαντινής και Λατινικής περιόδου, όπως αποδεικνύουν τα θεμέλια κτισμάτων και τα πηγάδια που εντοπίζονται στον χώρο.
- Η στρατηγική θέση του πύργου εξασφάλιζε οπτική επικοινωνία με τον Πύργο του Δύστου, εντάσσοντας το μνημείο σε ένα ευρύτερο αμυντικό και εποπτικό δίκτυο της περιοχής.
Ένα ταξίδι στην ιστορία της περιοχής των Κριεζών, εκεί όπου ο πιθανώς ψηλότερος ενετικός πύργος του νησιού στέκεται αγέρωχος δίπλα σε έναν ναό-κομψοτέχνημα, μαρτυρώντας το ένδοξο παρελθόν ενός χαμένου οικισμού.
Στην καρδιά της Εύβοιας, στην ευρύτερη περιοχή των Κριεζών, ο επισκέπτης έρχεται αντιμέτωπος με ένα επιβλητικό μνημείο που μοιάζει να έχει ξεπηδήσει από τις σελίδες της μεσαιωνικής ιστορίας. Στα βόρεια του χωριού Κουτουμουλάς και δυτικά του οικισμού του Βέλους, γνωστού και ως Βελούσια ή Μπελούσι, υψώνεται ένας εντυπωσιακός πύργος που κόβει την ανάσα με το μέγεθός του.
Πρόκειται πιθανότατα για τον ψηλότερο μεσαιωνικό πύργο σε ολόκληρο το νησί, καθώς το ύψος του αγγίζει τα 23 μέτρα ενώ η τετράγωνη κάτοψή του έχει διαστάσεις 7 επί 7 μέτρα, δημιουργώντας μια στιβαρή κατασκευή που έχει καταφέρει να διατηρηθεί σε εξαιρετικά καλή κατάσταση παρά το πέρασμα των αιώνων.
Η ονομασία του μνημείου διχάζεται ανάμεσα στις τοποθεσίες που το περιβάλλουν, καθώς αν και είναι γνωστός ως Πύργος του Κουτουμουλά λόγω της εγγύτητάς του στο ομώνυμο χωριό, συχνά αναφέρεται και ως Πύργος των Βελουσίων επειδή χωροθετείται εντός των Βελουσιώτικων κτημάτων.
Η ιστορική αξία της τοποθεσίας ενισχύεται από την παρουσία του μικρού ναού των Εισοδίων της Θεοτόκου, γνωστού ως Μεσοσπορίτισσα, ο οποίος βρίσκεται ακριβώς δίπλα στο οχυρωματικό έργο και κοσμείται με σπάνιες τοιχογραφίες που χρονολογούνται από τον 17ο αιώνα, προσθέτοντας μια θρησκευτική και καλλιτεχνική διάσταση στον χώρο.
Η στρατηγική σημασία του πύργου ήταν τεράστια κατά το παρελθόν, καθώς διατηρεί άμεση οπτική επαφή με τον γνωστό πύργο του Δύστου, δημιουργώντας ένα δίκτυο επικοινωνίας και ελέγχου της περιοχής. Τα αρχαιολογικά ευρήματα μαρτυρούν πως γύρω από το μνημείο άκμαζε ένας εκτεταμένος οικισμός τόσο κατά τη Βυζαντινή εποχή όσο και κατά την περίοδο της Λατινικής κυριαρχίας.
Σήμερα, ο προσεκτικός παρατηρητής μπορεί να διακρίνει τα ίχνη αυτής της χαμένης κοινωνίας μέσα από διάσπαρτα κεραμίδια, λιθοσωρούς και θεμέλια παλαιών κτισμάτων που κείτονται στη γη, ενώ στην ευρύτερη περιοχή σώζονται ακόμη πολλά πηγάδια που εξυπηρετούσαν τις ανάγκες ύδρευσης του πύργου και του οικισμού, σε αντίθεση με το παλαιό υδραγωγείο που πλέον δεν διασώζεται.
Σημείωση: Τα δικαιώματα επί των απεικονιζομένων μνημείων ανήκουν στο Υπουργείο Πολιτισμού. Ο Πύργος Κουτουμουλά υπάγεται στην αρμοδιότητα της ΕΦΑ Ευβοίας.
