- Η Ιερά Μονή Μεταμόρφωσης του Σωτήρα στην Κύμη, που φημολογείται πως ιδρύθηκε τον 15ο αιώνα από Αγιορείτες μοναχούς, αποτελεί ένα ιστορικό φρούριο της Ορθοδοξίας με ενεργή συμμετοχή στους εθνικούς αγώνες του 1821 και της Εθνικής Αντίστασης.
- Το μοναστήρι υπέστη καταστροφές από τους Τούρκους αλλά αναστηλώθηκε το 1847, διατηρώντας σήμερα τον φρουριακό του χαρακτήρα με εντοιχισμένα αρχαία αρχιτεκτονικά μέλη.
- Στους θησαυρούς της Μονής συγκαταλέγονται σπάνια κειμήλια, με σημαντικότερο έναν χρυσοκέντητο επιτάφιο του 1635, καθώς και ιερά λείψανα Αγίων που φυλάσσονται στο καθολικό. Από το 1976 λειτουργεί ως γυναικεία μονή, ενώ διαθέτει πλούσια βιβλιοθήκη με εκκλησιαστικά συγγράμματα του 18ου και 19ου αιώνα.
- Το μοναστήρι εορτάζει πανηγυρικά στις 6 Αυγούστου, τιμώντας τη Μεταμόρφωση του Σωτήρος, και στις 20 Δεκεμβρίου στη μνήμη του Αγίου Ιγνατίου.
Η Ιερά Μονή Μεταμόρφωσης του Σωτήρα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά και ιστορικά μνημεία της Εύβοιας, δεσπόζοντας σε ένα απόκρημνο και επιβλητικό τοπίο τέσσερα χιλιόμετρα βόρεια της Κύμης.
Κτισμένη σε υψόμετρο 250 μέτρων πάνω από τη θάλασσα, η μονή φέρει την όψη φρουρίου, μια αρχιτεκτονική επιλογή που μαρτυρά την ανάγκη προστασίας των μοναχών στο πέρασμα των αιώνων. Το κτιριακό συγκρότημα περιβάλλεται από τέσσερις πτέρυγες, ενώ στο παρελθόν διέθετε έναν αμυντικό πύργο στη βορινή πλευρά, ο οποίος κατεδαφίστηκε όταν κρίθηκε ετοιμόρροπος.
Στους εξωτερικούς τοίχους ο επισκέπτης μπορεί να διακρίνει εντοιχισμένα αρχιτεκτονικά μέλη από προχριστιανικά κτίσματα, τα οποία προσδίδουν μια ιδιαίτερη ιστορική συνέχεια στον χώρο.
Η ιστορία της μονής χάνεται στα βάθη των αιώνων, καθώς η παράδοση θέλει την ίδρυσή της τον 15ο αιώνα από Αγιορείτες μοναχούς που αναζήτησαν καταφύγιο από τους Τούρκους, άποψη που ενισχύεται από μια σφραγίδα του 1643 τετραμερούς διάταξης. Κατά τον 17ο αιώνα η μονή γνώρισε μεγάλη ακμή αποτελώντας πνευματικό κέντρο του Αιγαίου, όμως πλήρωσε βαρύ τίμημα για την εθνική της δράση.
Καταστράφηκε από τον Ομέρ Μπέη της Καρύστου κατά την Επανάσταση του 1821 λόγω της συμμετοχής των μοναχών στον αγώνα, αλλά αναγεννήθηκε το 1847 χάρη στη συνδρομή οπλαρχηγών και κατοίκων. Το μοναστήρι συνέχισε να προσφέρει τις υπηρεσίες του στο έθνος και κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής (1941-1944), λειτουργώντας ως πολύτιμο καταφύγιο για πατριώτες.
Στο κέντρο του συγκροτήματος βρίσκεται ο ναός της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, ο οποίος εσωτερικά διακρίνεται για την απλότητά του, καθώς οι καταστροφές και ο χρόνος αλλοίωσαν τον αρχικό του διάκοσμο. Ωστόσο, ο ναός κοσμείται από ένα ξυλόγλυπτο τέμπλο και φιλοξενεί ανεκτίμητα κειμήλια που μεταφέρθηκαν από διαλυμένες μονές, όπως αυτή του Κλιβάνου.
Μεταξύ αυτών ξεχωρίζει ο μοναδικός χρυσοκέντητος επιτάφιος της Αποκαθήλωσης του 1635, ένα αριστούργημα της εκκλησιαστικής τέχνης. Παράλληλα, φυλάσσονται λειψανοθήκες με ιερά λείψανα Αγίων, όπως του Αγίου Τρύφωνα και της Αγίας Παρασκευής, ενώ η βιβλιοθήκη της μονής διασώζει συγγράμματα του 18ου και 19ου αιώνα. Σήμερα, η μονή λειτουργεί ως γυναικείο κοινόβιο και γιορτάζει πανηγυρικά στις 6 Αυγούστου, καθώς και στις 20 Δεκεμβρίου στη μνήμη του Αγίου Ιγνατίου.
